Xăng máy bay là gì? Thuộc tính và phân loại xăng máy bay

Máy bay có thể bay cao, xa và ổn định, một phần nhờ vào loại nhiên liệu đặc biệt được sử dụng – xăng máy bay (Avgas). Loại xăng này khác với xăng ô tô thông thường ở nhiều điểm, từ chỉ số octan, tính bay hơi đến khả năng chống kích nổ. Trong bài viết này, NSRP sẽ cùng bạn tìm hiểu xăng máy bay là gì, các thuộc tính, phân loại và những lưu ý khi sử dụng, để hiểu rõ hơn về nhiên liệu quan trọng này.

1. Xăng máy bay là gì?

Xăng máy bay, còn gọi là Avgas (Aviation Gasoline), là loại nhiên liệu chuyên dụng dành cho các máy bay sử dụng động cơ đốt trong, chủ yếu là máy bay cánh quạt cỡ nhỏ hoặc máy bay thể thao. Loại xăng này có chỉ số octan rất cao, giúp động cơ hoạt động ổn định ngay cả trong điều kiện cao độ lớn, áp suất thấp, nơi mà xăng thông thường (Mogas – Motor Gasoline) không thể đáp ứng.

Xăng máy bay, còn gọi là Avgas (Aviation Gasoline)

Khác với các máy bay phản lực hoặc động cơ tuốc bin sử dụng dầu hỏa (nhiên liệu Jet A1), xăng máy bay được tối ưu cho động cơ piston tương tự như ô tô nhưng yêu cầu nhiên liệu phải hoạt động ổn định hơn nhiều. Điều này vì động cơ máy bay thường phải làm việc ở cao độ lớn – nơi áp suất thấp và không khí loãng – và cần duy trì công suất cao khi cất cánh, nên nhiên liệu phải đảm bảo đốt cháy hiệu quả, không bị kích nổ để đảm bảo an toàn trong suốt chuyến bay.

Xăng máy bay (Avgas) thường được dùng cho máy bay cánh quạt cỡ nhỏ hoặc máy bay thể thao

2. Thuộc tính của xăng máy bay

Xăng máy bay (Avgas) sở hữu các thuộc tính đặc biệt nhằm đáp ứng yêu cầu khắt khe của động cơ máy bay khi hoạt động ở điều kiện cao độ lớn, áp suất thấp. Một số đặc tính quan trọng gồm:

Tính bay hơi thấp

So với xăng Mogas (xăng ô tô), xăng máy bay có tính bay hơi thấp và không bốc hơi nhanh. Điều này giúp nhiên liệu không bị hóa hơi quá mức khi máy bay hoạt động ở độ cao, từ đó tránh tình trạng tắc nghẽn hệ thống nhiên liệu và giảm nguy cơ cháy nổ.

Chỉ số octan cao

Xăng máy bay có chỉ số octan rất cao, giúp ngăn ngừa hiện tượng kích nổ (knocking) trong động cơ. Để đạt được trị số này, nhiên liệu thường được bổ sung một lượng nhỏ tetraetyl chì (TEL). Dù TEL là chất độc và đã ngừng sử dụng trong xăng ô tô tại nhiều nước từ thập niên 1980, nhưng vẫn được kiểm soát và sử dụng hạn chế trong xăng máy bay nhằm đảm bảo hiệu suất vận hành.

Thành phần chính dùng để pha trộn loại xăng này là alkylat, hỗn hợp của các izôoctan, và đôi khi có thể bổ sung reformat từ quá trình lọc dầu.

Nhiệt lượng cao

Nhiệt cháy của xăng máy bay ảnh hưởng trực tiếp đến mức tiêu hao nhiên liệu và tầm bay của máy bay. Nhiệt cháy càng cao → máy bay tiêu thụ ít nhiên liệu hơn → bay được quãng đường dài hơn.

Xăng máy bay phải đạt nhiệt cháy tối thiểu 10.300 kcal/kg và có khoảng nhiệt độ chưng cất từ 40°C đến 180°C.

Khả năng chống kích nổ

Cũng giống như xăng dùng cho động cơ ô tô, khả năng chống kích nổ là yếu tố rất quan trọng của xăng máy bay. Động cơ máy bay hoạt động trong hai giai đoạn chính:

• Khi cất cánh: động cơ cần công suất tối đa → lượng xăng được đưa vào nhiều hơn mức thông thường để đảm bảo đủ năng lượng. Trạng thái này gọi là hỗn hợp giàu (fuel-rich mixture).
• Khi bay hành trình: động cơ giảm công suất để tiết kiệm nhiên liệu → lượng xăng được đưa vào ít hơn. Trạng thái này gọi là hỗn hợp nghèo (fuel-lean mixture).

Trong hai trạng thái này, xăng phải đảm bảo khả năng chống kích nổ tốt để nhiên liệu cháy đúng thời điểm (do bugi đánh lửa) chứ không tự nổ sớm (gây hại động cơ). Việc kiểm tra kỹ cả trị số octan và phẩm độ giúp đảm bảo nhiên liệu không bị kích nổ ở bất kỳ chế độ nào, nâng cao độ an toàn của động cơ và toàn bộ chuyến bay.

Khả năng chống kích nổ là đặc tính kỹ thuật quan trọng nhất của xăng máy bay

3. Phân loại xăng máy bay

Xăng máy bay (Avgas) được phân loại chủ yếu dựa trên nồng độ chì tối đa có trong nhiên liệu. Phụ gia chì (TEL – Tetraetyl lead) được bổ sung nhằm tăng chỉ số octan, giúp cải thiện khả năng chống kích nổ của nhiên liệu. Tuy nhiên, vì TEL khá đắt và độc hại, các nhà sản xuất thường chỉ thêm một lượng vừa đủ để đạt yêu cầu kỹ thuật, nên trong thực tế nồng độ chì thường thấp hơn mức tối đa cho phép.

Hiện nay, xăng Avgas được chia thành 3 loại chính, trong đó Avgas 100LL là loại sử dụng phổ biến nhất.

Do nhu cầu hạn chế và những tiến bộ trong công nghệ động cơ, Avgas 80/87 phần lớn đã bị loại bỏ, và hầu hết các máy bay hiện nay chuyển sang sử dụng Avgas 100LL.

Để thuận tiện cho việc phân biệt trong quá trình vận hành và bảo trì, các loại xăng Avgas được nhuộm màu đặc trưng, cụ thể:

• Avgas 80/87 → màu đỏ
• Avgas 100/130 → màu xanh lục
• Avgas 100LL → màu lam

Trong khi đó, nhiên liệu dùng cho máy bay phản lực (Jet A1) không được nhuộm màu, vì đây là loại dầu hỏa hoàn toàn khác với xăng Avgas dành cho động cơ piston.

Mỗi loại xăng máy bay sẽ được nhuộm màu sắc riêng để thuận tiện cho việc phân biệt

4. Có thể sử dụng xăng máy bay cho ô tô không?

Không. Xăng máy bay (Avgas) không nên dùng cho ô tô hay xe máy chạy xăng thông thường, vì nhiên liệu này có chỉ số octan cao và chứa chì, không phù hợp với động cơ ô tô, có thể gây vấn đề vận hành, hỏng động cơ hoặc tăng nguy cơ cháy nổ.

Xăng máy bay và xăng ô tô, xe máy hoàn toàn khác nhau nên không thể sử dụng thay cho nhau được (Nguồn ảnh: Petrolimex)

Hy vọng bài viết này của NSRP đã giúp bạn hiểu rõ hơn về xăng máy bay, các thuộc tính và phân loại của loại nhiên liệu đặc biệt này. Tìm hiểu thêm các bài viết hữu ích khác tại website NSRP nhé!